De belangrijkste kansen liggen bij batterijen wanneer netcongestie of een beperkt aansluitvermogen de bedrijfsvoering belemmert, en bij de opslag van teruggewonnen warmte in water. Waterstof en andere moleculaire energiedragers zijn voor individuele bedrijven vooralsnog geen realistische optie.
Meer elektriciteit, meer schommelingen
Wasserijen en stomerijen gebruiken vooral aardgas, elektriciteit en diesel. Met de afbouw van fossiele brandstoffen neemt het belang van elektriciteit toe. Door de groei van zon en wind vallen productie en verbruik niet altijd samen.
Tegelijkertijd lopen ondernemingen vaker tegen de grenzen van het elektriciteitsnet aan. Door netcongestie is uitbreiding niet overal mogelijk en kan teruglevering van zonnestroom worden beperkt. Bedrijven zullen daarom vaker zelf maatregelen moeten nemen, alleen of samen op een bedrijventerrein.
Energieopslag kan daarbij een tijdsbuffer vormen. TKT onderscheidt elektriciteit, warmte en moleculen, met grote verschillen in capaciteit, opslagduur, kosten en rendement. Opslag is niet vanzelfsprekend de eerste keuze: iedere opslag- of omzettingsstap kost energie, waardoor rechtstreeks gebruik efficiënter blijft.
Batterijen vooral geschikt voor korte opslag
Voor de opslag van elektriciteit is een batterij volgens TKT de enige reële techniek op bedrijfsniveau. Vliegwielen, perslucht en waterkracht passen minder goed bij de schaal van wasserijen en stomerijen.
Batterijen reageren snel, zijn schaalbaar en kennen relatief beperkte omzettingsverliezen. Ze zijn vooral geschikt voor opslag van enkele minuten tot maximaal een weekend, wat aansluit op bedrijven die weinig behoefte hebben aan seizoensopslag.
Een veelbelovende toepassing is peakshaving. De batterij levert tijdelijk elektriciteit als het bedrijfsverbruik boven het aansluitvermogen uitkomt. Ze kan ’s nachts worden geladen en overdag tijdens productiepieken bijspringen, zodat de onderneming binnen de netaansluiting blijft.
Ook met zonnepanelen kan een batterij interessant zijn. Een weekendoverschot kan tijdens werkdagen worden gebruikt, vooral wanneer teruglevering niet mogelijk of financieel ongunstig is.
De noodzaak van een batterij moet uit een goede analyse blijken. Vooral het vermogen dat op afzonderlijke momenten wordt gevraagd is belangrijk. Ook een gezamenlijke batterij of lokale energiehub kan een optie zijn.
Dalende kosten, maar geen eenvoudige rekensom
De ontwikkeling van batterijen is sterk versneld door elektrisch vervoer, duurzame opwek en de behoefte om netcongestie te verminderen.
Lithium-ion is de dominante techniek. Volgens het rapport lagen de batterijkosten in 2025 rond 100 dollar per kilowattuur en wordt verdere prijsdaling verwacht. Een compleet systeem is duurder door omvormers, besturing, beveiliging, huisvesting en installatie.
Alternatieven zijn natrium- en ijzerbatterijen, met ruim beschikbare en mogelijk goedkopere, minder milieubelastende grondstoffen. Volgens TKT zijn deze technieken nog niet rijp voor brede toepassing.
Op termijn kunnen ook elektrische voertuigen een rol spelen. Bij Vehicle-to-Grid levert de accu stroom aan een gebouw of het net. Fiscale regels en zorgen over slijtage en garantie belemmeren brede toepassing. Batterijsystemen tot 1 MW moeten worden geregistreerd via energieleveren.nl; daarboven geldt een meldplicht bij de netbeheerder.
Warmteopslag ligt dichter bij de praktijk
Naast elektriciteit gebruiken wasserijen en stomerijen veel warmte. Juist daar liggen volgens TKT kansen die dicht bij de bestaande bedrijfsvoering staan.
Voor de textielverzorging is water het meest logische opslagmedium. Het is goedkoop, beschikbaar en geschikt voor de temperaturen die in de branche voorkomen. Warmwaterbuffers kunnen bovendien relatief eenvoudig worden gekoppeld aan bestaande installaties.
Andere technieken sluiten minder goed aan. Gesmolten zout, steen en keramiek zijn vooral bruikbaar bij hogere temperaturen. Faseovergangsmaterialen en thermochemische opslag bevinden zich nog in ontwikkeling en zijn aanzienlijk duurder. TKT schat dat dergelijke alternatieven al snel een factor tien meer kosten dan opslag in water.
In zekere zin vindt warmteopslag al plaats. Veel bedrijven beschikken over warm- of heetwatertanks en ook een stoomketel bevat tijdelijk opgeslagen thermische energie. Warmteterugwinning wordt vooral toegepast bij afvalwater, waarbij warmte uit afgevoerd waswater wordt overgedragen aan koud toevoerwater.
Meer te winnen bij droogprocessen
Een nog weinig benutte mogelijkheid ligt volgens TKT bij de restwarmte van drogers, finishers en mangels. De warme, vochtige afvoerlucht bevat veel energie, maar wordt weinig benut.
Een groot deel van die energie zit in waterdamp. Om de warmte terug te winnen, moet de lucht tot onder het dauwpunt worden gekoeld. Dan condenseert de waterdamp en komt latente warmte vrij, waardoor de teruggewonnen energie sterk toeneemt.
Het hoogste rendement kan worden bereikt door in meerdere stappen te koelen. Iedere stap levert warmte op een ander temperatuurniveau, die in verschillende waterbuffers kan worden opgeslagen en passend kan worden ingezet.
Deze aanpak vraagt meer apparatuur, ruimte en investeringen, en voldoende vraag naar teruggewonnen warmte. Technisch acht TKT het systeem realiseerbaar; de bedrijfseconomische haalbaarheid moet per locatie worden onderzocht.
Voor de bedrijfsanalyse zijn metingen nodig van luchtvolumes, vochtgehalte, temperaturen, draaiuren en warmtevraag. Daarmee worden terugwinbare warmte en benodigde buffercapaciteit bepaald.
Opslagduur meestal uren, geen seizoenen
Warmte wordt doorgaans minuten of uren opgeslagen; een grotere buffer kan een nacht of weekend overbruggen. Seizoensopslag is meestal niet nodig, omdat de warmtevraag relatief constant is. Een compacte buffer die dagelijks wordt gebruikt, kan daardoor interessanter zijn dan een zeer groot systeem dat slechts incidenteel wordt benut.
Waterstof op een andere schaal
Voor langdurige, grootschalige opslag kan elektriciteit worden omgezet in waterstof, ammoniak of methanol. Deze energiedragers kunnen lang worden bewaard en zijn vooral relevant voor het landelijke energiesysteem en de zware industrie.
Voor een individuele wasserij of stomerij zijn ze minder geschikt door aanzienlijke omzettingsverliezen. Volgens het rapport heeft de route van elektriciteit naar waterstof en terug naar elektriciteit een totaalrendement van ongeveer 30 tot 40 procent.
De installaties zijn bovendien complex en kostbaar. Voor korte vermogenspieken of dagelijkse verschillen tussen vraag en aanbod is een batterij veel efficiënter. TKT ziet opslag in moleculen daarom niet als reële optie voor wasserijen en stomerijen.
Eerst meten, dan investeren
Het rapport wijst geen standaardoplossing aan. De juiste keuze verschilt per bedrijf en hangt af van productieproces, energieprofiel, netaansluiting, zonnepanelen en beschikbare ruimte.
Een tekort aan aansluitvermogen vraagt iets anders dan veel verlies van restwarmte. Een goede aanpak begint daarom met het in kaart brengen van energiestromen, bijvoorbeeld via kwartierwaarden, productieplanningen, temperaturen en warmtebalansen.
Praktische route voor de branche
De conclusies van TKT leiden tot een nuchtere volgorde. Eerst onnodig energiegebruik voorkomen en restwarmte direct hergebruiken. Ook processen verschuiven naar momenten met voldoende netcapaciteit of zonnestroom kan goedkoper zijn dan opslag.
Wanneer dat onvoldoende is, kan een batterij uitkomst bieden, vooral bij netcongestie of een regelmatig overschot aan eigen elektriciteit. Voor warmte ligt de grootste onbenutte kans in verder terugkoelen van drooglucht en opslag van de teruggewonnen energie in waterbuffers.
Energieopslag is geen doel op zichzelf, maar een middel om concrete knelpunten op te lossen. Voor batterijen en warmtebuffers bepalen maatwerk en inzicht in de bedrijfsvoering het rendement.
Verschillende opslagtechnieken onderscheiden zich in vermogen en opslagduur. Batterijen zijn vooral geschikt voor korte opslag; andere technieken richten zich op langere perioden en grotere schaal. Bron: TNO.
Figuur: indicatieve hoeveelheid teruggewonnen warmte als functie van de temperatuur na de warmtewisselaar. Onder het dauwpunt neemt de warmteterugwinning sterk toe. Bron: TKT-rapport Energieopslag in wasserijen en stomerijen.
